Hayatınızın bir anda durduğunu ve bildiğiniz bir dünyanın içinde, kelimelere yeniden ulaşmaya çalıştığınızı düşünün.
Karşınızdaki kişinin söylediklerini anlıyorsunuz. Ne cevap vermek istediğinizi biliyorsunuz. Ancak ağzınızı açtığınızda, zihninizdeki düşünceyi kelimelere dönüştürmekte zorlanıyorsunuz.
Ya da başka bir tablo düşünün…
Karşınızdaki kişi sizinle konuşuyor; ancak söylediklerini anlamlandırmakta güçlük çekiyorsunuz. Cevap vermek istediğinizde ise kelimeler ortaya çıkıyor fakat söyledikleriniz karşınızdaki kişi için anlaşılması güç olabiliyor.
Afazi, kişinin dil ile kurduğu ilişkinin çeşitli yönlerini etkileyebilen bir durumdur.
Peki afazi tam olarak nedir? Hangi becerileri etkiler? Her afazisi olan kişi konuşmakta zorlanır mı? Tedavisi mümkün müdür?
Gelin, afaziyi biraz daha bilimsel açıdan ele alalım.
Afazi, beynin dil ile ilişkili bölgelerinde meydana gelen hasar sonucunda ortaya çıkan, kişinin konuşma, söyleneni anlama, okuma ve yazma gibi dil becerilerinde güçlük yaşamasına neden olan edinilmiş bir dil bozukluğudur.
Afazi çoğunlukla inme (felç) sonrasında görülür. Bununla birlikte kafa travmaları, beyin tümörleri, beyin enfeksiyonları ve beynin dil sistemlerini etkileyen bazı nörodejeneratif hastalıklar da afaziye neden olabilir.
Afazinin en önemli özelliklerinden biri, her bireyde aynı şekilde ortaya çıkmamasıdır. Beyindeki hasarın yeri, yaygınlığı ve şiddeti ile kişinin önceki dil becerileri gibi birçok faktöre bağlı olarak farklı tablolar görülebilir.
Afazi bir zekâ problemi değildir
Afazi hakkında bilinmesi gereken en önemli noktalardan biri şudur:
Afazi bir zekâ problemi değildir.
Kişi ne söylemek istediğini biliyor olabilir ancak bunu kelimelere dökmekte zorlanabilir. Söylenenleri anlamakta güçlük çekebilir veya düşüncelerini konuşma, yazma ya da başka bir iletişim biçimiyle aktarmakta zorlanabilir.
Bu nedenle afazisi olan bir bireyin konuşmakta zorlanması, düşünemediği veya ne söylemek istediğini bilmediği anlamına gelmez.
Afazide Hangi Dil Becerileri Etkilenebilir?
Afazi çok farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bazı bireylerde konuşma daha belirgin şekilde etkilenirken, bazı bireylerde anlama, okuma veya yazma becerilerindeki güçlükler ön plana çıkabilir.
Afazisi olan bir kişi:
Söylemek istediği kelimeyi bulmakta zorlanabilir.
Kelimeyi biliyor olmasına rağmen söyleyemeyebilir.
Konuşurken kelimeleri yanlış veya farklı biçimlerde söyleyebilir.
Akıcı konuşmasına rağmen uygun olmayan kelimeler kullanabilir.
Karşısındaki kişinin söylediklerini anlamakta zorlanabilir.
Özellikle uzun veya karmaşık cümleleri takip etmekte güçlük yaşayabilir.
Okuma becerisinde zorlanabilir.
Yazarken kelime, harf veya cümle düzeyinde hatalar yapabilir.
Bir kelimeyi söyleyebildiği halde yazmakta veya yazabildiği halde söylemekte zorlanabilir.
Konuşmayı genel olarak anlayabildiği halde kendisini ifade etmekte ciddi güçlük yaşayabilir.
Bu nedenle “Afazisi olan herkes konuşamaz.”
Afazi yalnızca konuşmayı etkileyen bir durum değildir. Dilin anlama, ifade etme, okuma ve yazma gibi farklı alanları farklı düzeylerde etkilenebilir.
Afazi Türleri Nelerdir?
Afazi tek tip bir bozukluk değildir. Kişinin dil becerilerindeki etkilenimin özelliklerine göre farklı afazi tablolarından söz edilebilir.
Broca Afazisi
Broca afazisinde kişi çoğunlukla söylemek istediği şeyi bilir ancak bunu konuşma yoluyla ifade etmekte zorlanabilir.
Konuşma yavaş, çabalı ve kısa olabilir. Kişi kelimeleri bulmakta ve cümle oluşturmakta güçlük yaşayabilir.
Wernicke Afazisi
Wernicke afazisinde konuşma daha akıcı olabilir. Ancak kişi kelimeleri ve cümleleri anlamlı ve uygun şekilde kullanmakta veya karşısındaki kişinin söylediklerini anlamakta zorlanabilir.
Konuşmanın akıcı olması, kişinin söylediklerini mutlaka doğru anladığı veya ifade ettiği anlamına gelmez.
Global Afazi
Global afazi, dil becerilerinin daha yaygın ve ağır şekilde etkilendiği afazi tablolarından biridir.
Kişinin konuşma, söyleneni anlama, okuma ve yazma becerilerinin birçoğu ciddi düzeyde etkilenebilir.
Bununla birlikte günümüzde afaziyi yalnızca klasik afazi sınıfları üzerinden değerlendirmek yerine, kişinin bireysel dil profilini ayrıntılı olarak değerlendirmek büyük önem taşır. Çünkü her bireyin güçlü ve desteklenmesi gereken yönleri birbirinden farklı olabilir.
Afazi Tedavi Edilebilir mi?
Evet. Afazi terapisi mümkündür.
Afazi değerlendirmesi ve terapisinde dil ve konuşma terapistleri, kişinin hangi dil becerilerinin etkilendiğini ve hangi becerilerinin korunduğunu ayrıntılı olarak değerlendirir.
Bu değerlendirme sonucunda kişinin ihtiyaçlarına ve günlük yaşam hedeflerine uygun bireyselleştirilmiş bir terapi programı oluşturulur.
Terapi sürecinde;
Kelime bulma
Konuşma ve sözel ifade
İşitsel anlama
Cümle kurma
Okuma
Yazma
İletişimi başlatma ve sürdürme
Günlük yaşamda işlevsel iletişim
gibi birçok alan çalışılabilir.
Burada amaç yalnızca kişinin “daha iyi konuşmasını” sağlamak değildir.
Asıl amaç, kişinin sahip olduğu iletişim becerilerini mümkün olan en etkili şekilde kullanabilmesini ve günlük yaşamda mümkün olduğunca bağımsız iletişim kurabilmesini desteklemektir.
Afazide İyileşme Mümkün müdür?
Afazide iyileşme süreci kişiden kişiye farklılık gösterir.
Hasarın nedeni ve yeri, hasarın yaygınlığı, kişinin genel sağlık durumu, eşlik eden bilişsel etkilenimler, terapiye başlama zamanı, terapi sıklığı ve kişinin terapiye verdiği yanıt gibi birçok faktör iyileşme sürecini etkileyebilir.
Özellikle inme sonrasında beynin iyileşme ve yeniden yapılanma süreçleri sayesinde zaman içerisinde çeşitli değişimler görülebilir.
Bu nedenle “İlk birkaç ay geçti, artık düzelmez.” düşüncesi doğru değildir.
Afazinin kronik döneminde de terapi ile kişinin mevcut dil ve iletişim becerileri desteklenebilir ve günlük yaşamda daha etkili iletişim kurmasına yardımcı olunabilir.
Afazisi Olan Bir Bireyle Nasıl İletişim Kurmalıyız?
Afazisi olan biriyle iletişim kurarken en önemli noktalardan biri, kişinin yerine konuşmamak ve cevap vermesi için ona yeterli zamanı tanımaktır.
Örneğin:
“Hadi söyle.”
“Hatırlamıyor musun?”
“Ben söyleyeyim.”
gibi ifadeler yerine kişinin yanıt vermesi için zaman tanımak daha destekleyici olacaktır.
Gerektiğinde görseller, yazılı ipuçları, jestler veya alternatif iletişim yollarından yararlanılabilir. Daha kısa ve anlaşılır cümleler kullanmak, önemli bilgileri gerektiğinde tekrar etmek ve kişinin söylediklerine gerçekten yanıt vermek de iletişimi kolaylaştırabilir.
Çünkü afazisi olan bir birey, söylemek istediği şeyi zihninde oluşturmuş olsa bile bunu ifade etmek için normalden daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.
Unutulmaması Gereken En Önemli Şey
Afazi, kişinin kimliğini, düşüncelerini, duygularını veya iletişim kurma isteğini ortadan kaldırmaz.
Kişinin dili etkilenmiş olabilir. Ancak o kişi hâlâ düşünür, hisseder, karar verir, çevresindeki insanlarla ilişki kurmak ister ve kendisini ifade etme ihtiyacı duyar.
Bu nedenle afazisi olan bir bireye yalnızca “konuşamayan bir hasta” olarak değil, farklı yollarla iletişim kurabilen ve iletişim becerileri desteklenebilen bir birey olarak yaklaşmak gerekir.
Çünkü bazen söylenemeyen bir kelimenin arkasında, aslında anlatılmak istenen kocaman bir dünya vardır.
Afazi İçin Ön Görüşme
Afazi sonrası iletişim becerilerinde yaşanan güçlükler her bireyde farklı şekilde görülebilir. Bu nedenle terapi süreci planlanmadan önce kişinin mevcut iletişim becerilerinin ve ihtiyaçlarının ele alınması önemlidir.
Afazi ve dil-konuşma terapisi süreci hakkında bilgi almak, size uygun süreci öğrenmek için ücretsiz ön görüşme oluşturabilirsiniz.
Bu konuyla ilişkili değerlendirme ve terapi yaklaşımını Mersin afazi terapisi sayfamızda inceleyebilirsiniz.
